Nhớ đầu năm 1995, chuyên luận khoa học đầu tiên của Ký về môn văn được công bố tại Hội nghị khoa học giáo dục quận Gò Vấp trước BGH và giáo viên văn tất cả các trường trong quận. Là khách mời với tư cách Chủ tịch Hội Nghiên cứu giảng dạy Ngữ văn TPHCM, tôi thật xúc động và tâm đắc sau 45 phút anh trình bày bằng chất giọng “bốc lửa” rất truyền cảm, tự tin và ấn tượng.

Trong lời phát biểu, vì quá hiểu Ký những năm dạy Ký ở Đại học Tổng hợp, sau 25 năm, giờ lại được nghe anh trình bày một báo cáo khoa học rất công phu, thuyết phục tôi đã mở đầu bằng lời khẳng định: “Tôi không ngờ Nguyễn Ngọc Ký đã sửa lại câu thơ của Tố Hữu: Hai cánh tay như hai cánh bay lên. Nguyễn Ngọc Ký không có hai tay mà anh bay lên ghê quá!”.       

Từ đó suốt hơn 10 năm gắn bó với giáo dục Gò Vấp đến ngày nghỉ hưu, lần lượt hàng loạt chuyên đề mới nóng hổi tính thời sự thiết thực được anh thực hiện nhờ cập nhật từ thực tế sinh động nơi các nhà trường mà anh lăn lộn gắn bó. Mười một chuyên luận anh công bố trong chương một cuốn sách “Giáo dục - Những vấn đề tâm huyết” này chính là những chuyên đề tiểu biểu ấy.

Hơi thở của thực tế đầy sôi động, hừng hực khí thế ở các trường quận Gò Vấp, một địa phương có phong trào giáo dục tiêu biểu, điển hình không chỉ của thành phố Hồ Chí Minh  mà của cả nước  đã luôn thấm đẫm, cuộn trào trong từng trang viết của anh. Một điều rất quý nữa là những chuyên luận này anh công phu nghiên cứu viết ra không phải để in báo, in sách mà chỉ để phục vụ đích thực cho đội ngũ giáo viên nâng cao tay nghề mà thôi. Chính vậy nên đọc nó ta như bị cuốn hút vào đó, say nó và tự ngộ ra bao điều ta cần cập nhật.

Đó chính là nét độc đáo ta ít thấy ở những chuyên luận giáo dục của các tác giả khác.

Ở chương II với bút pháp vừa tự sự, vừa trữ tình nồng đượm chất tư duy suy tưởng và tâm tình, Nguyễn Ngọc Ký chuyển đến chúng ta một góc nhìn mới về giáo dục qua những gì anh THẤY, NGHE và SUY NGẪM. Đây là những bài ghi chép và viết ngắn sống động, dí dỏm và tâm huyết. Một thoáng buồn, một thoáng vui, một thoáng ngợi ca, một thoáng phê phán. Không ít bài đã để lại dấu ấn khó quên trong lòng bạn đọc.

Bài “Nghĩ về Nhân, Trí, Dũng trong đạo làm thầy thời @”, bài “Mặc cảm”, bài “Qua thơ Bác với tuổi thơ nghĩ về phương pháp giáo dục” đều là những bài tiêu biểu giàu cảm xúc và trí tuệ, rất đáng đọc, đáng nhớ.

Chương III ta bắt gặp một Nguyễn Ngọc Ký với tư cách một chuyên viên tư vấn tâm lý giáo dục. Qua 15 tình huống không dễ bỏ qua nơi bục giảng, anh đã cho ta không ít những bài học quý về phép xử thế của những ai đang gắn mình với sự nghiệp trồng người.

Chương IV anh lại giành “đất” cho việc thủ thỉ chuyện trò gỡ rối “mớ bòng bòng” trong nỗi niềm các trò không quen biết từ bốn phương. Lần lượt 21 câu hỏi với vô vàn bức xúc, phức tạp nơi các em đã được anh “giải mã” khá ngọt ngào, thuyết phục. (Hầu hết đã được bạn đọc tuổi trẻ khắp Bắc, Trung, Nam nồng nhiệt đón nhận trong chuyên mục “Góc tư vấn học đường” của báo Văn học và tuổi trẻ từ 2008 đến nay).

Chúng ta đã hiểu Nguyễn Ngọc Ký qua hơn 20 tác phẩm anh viết cho thiếu nhi. Giờ được đọc những trang viết về khoa học giáo dục của anh ta càng quý và trân trọng anh. Theo tôi biết anh đã hoàn tất tập bản thảo khá công phu và dày dặn này trong những ngày sức khỏe đã xuống cấp trầm trọng. Mỗi tuần 3 lần anh phải vào viện 175 để chạy thận nhân tạo (lọc máu).

Cảm ơn anh đã tiếp tục dành cho đời, cho giáo dục, cho mỗi chúng ta những bài học quý về những vấn đề bức xúc trong giáo dục; về nghị lực vượt qua chính mình để sống và sáng tao dù bất chấp hoàn cảnh nào. Cầu chúc anh vẫn bình an, lạc quan, để viết tiếp bài ca cuộc đời mình bằng chính đôi chân đa đoan, kỳ diệu.